Πολυαγαπημένοι/ες φίλοι/ες:
Σας στέλνω τη γκραβούρα ενός Ιταλού καλλιτέχνη που ονομαζόταν Salvator Rosa -1615-1673-. Η γκραβούρα αυτή έχει τίτλο…
Ο ΙΔΙΟΦΥΗΣ SALVATOR ROSA
Πριν μπούμε στο θέμα, ας πούμε μαζί με ορισμένους ιστορικούς τα εξής:
«Ειλικρινής, ελεύθερος, παθιασμένος και αμερόληπτος ζωγράφος, που αποστρέφεται τον πλούτο και τον θάνατο, αυτό είναι το πνεύμα μου ─ingenuus, libre, pictor succensor, et aequus, spretor opum, mortisque, hic est geniu─. Αυτό διακηρύσσει η περγαμηνή της κάτω δεξιά γωνίας αυτής της γκραβούρας. Η πιο κατηγορηματική έκφραση της καλλιτεχνικής φιλοσοφίας του Rosa. Εκτός από ζωγράφος και χαράκτης, ο Rosa ήταν επίσης ηθοποιός, μουσικός και ποιητής, διάσημος ─κάποιοι θα έλεγαν διαβόητος─ στην εποχή του ως μια εκκεντρική και ειλικρινής καλλιτεχνική προσωπικότητα, που πίστευε ακράδαντα στην αξιοπρέπεια του δημιουργικού πνεύματος και στην ελευθερία του καλλιτέχνη να ακολουθεί το δικό του δρόμο, ανεξάρτητα από τις απαιτήσεις των χορηγών ή τους γενικούς κανόνες. Περισσότερο από τοπιογράφος, ο Rosa επιθυμούσε να αναγνωριστεί ως ένας πολυμαθής ζωγράφος ιστοριών και αλληγοριών. Μετά από σχεδόν μια δεκαετία στη Φλωρεντία, μια εμπειρία που τον άφησε ανικανοποίητο, ο Rosa επέστρεψε στη Ρώμη το 1649 και άρχισε να εργάζεται σε μια σειρά από μεγάλης κλίμακας συνθέσεις με σοβαρά φιλοσοφικά και ηθικολογικά θέματα. Στις αρχές της δεκαετίας του 1660, δημιούργησε διάφορές κλασικιστικές γκραβούρες που ανέπτυξαν το λόγιo θέμα των ζωγραφικών του έργων και αντανακλούσαν το ενδιαφέρον του για τον στωικισμό, με την περιφρόνησή του για την τύχη και την κοσμική ζωή.
Το έργο «Ο ιδιοφυής Salvator Rosa» απεικονίζει το φιλοσοφικό θέμα του καλλιτέχνη σχεδόν κατά γράμμα. Η μορφή του καλλιτέχνη/ιδιοφυΐας απεικονίζεται στεφανωμένη με κισσό και ξαπλωμένη στη στάση ενός κλασικού ποτάμιου Θεού. Το αριστερό χέρι ακουμπά σε ένα ανεστραμμένο κέρας της Αμάλθειας από το οποίο ξεχύνονται νομίσματα και κοσμήματα. Ωστόσο, φαίνεται αδιάφορη για αυτά τα πλούτη. Ομοίως, το περιβάλλον του νεκροταφείου, με τα κυπαρίσσια, τον επιβλητικό τάφο και το μεγάλο βάζο που είναι διακοσμημένο με ένα κρανίο κατσίκας από το οποίο βγαίνει καπνός, υποδηλώνει την αδιαφορία του καλλιτέχνη για τον θάνατο και την απόρριψή του.
Γύρω από τον νεαρό υπάρχουν πέντε αλληγορικές μορφές, τα χαρακτηριστικά των οποίων αντιπροσωπεύουν διάφορες πτυχές του ιδιοφυΐας που ο Rosa επιδίωκε. Ο νεαρός προσφέρει την καρδιά του στην προσωποποίηση της Ειλικρίνειας, που αντιπροσωπεύεται από τη γυναίκα που κρατά ένα περιστέρι. Ακριβώς πίσω του, η Ελευθερία του βάζει ένα καπέλο στο κεφάλι. Στο προσκήνιο αριστερά, η γονατιστή γυναίκα που κρατά ένα πίνακα με μια σκιαγραφημένη μορφή είναι η εικαστική τέχνη. Ο φιλόσοφος, που φοράει τήβεννο και δείχνει το βιβλίο και τη ζυγαριά του, αντιπροσωπεύει την ιδέα της ισορροπίας και της δικαιοσύνης. Σε έντονη αντίθεση με όλους τους άλλους, ένας άξεστος σάτυρος ─στεφανωμένος με κισσό όπως η κύρια μορφή─ αντιπροσωπεύει τα κατώτερα ένστικτα. Ακόμα πιο σημαντικό, οι σάτυροι συνδέονταν με τη σάτιρα, ένα είδος γραφής στο οποίο ο Rosa διέπρεπε, εκθέτοντας χωρίς οίκτο την ανθρώπινη αμαρτία και τρέλα, την περιφρόνηση και τον γελοιοποίηση. Στο βάθος διακρίνεται ένα βάζο με ένα κρανίο κατσίκας κολλημένο πάνω του, από το οποίο βγαίνει καπνός».
Τι σημαίνουν όλα αυτά, αγαπητέ/ή αναγνώστη/ρια;
Αυτή η γκραβούρα που μας δείχνει τον ζωγράφο και ταυτόχρονα φιλόσοφο, θέλησε να μας παρουσιάσει τις δύο όψεις ενός νομίσματος: Από τη μία πλευρά, τη περιττή, κενή ζωή που λατρεύει τα υλικά αγαθά σαν να ήταν κάτι υπερβατικό. Από την άλλη πλευρά, μας δείχνει ότι το μόνο για το οποίο αξίζει να ζούμε είναι ακριβώς οι αξίες του πνεύματος ─η αδιαφορία για τον θάνατο, η ειλικρίνεια, στην οποία ο ζωγράφος προσφέρει την καρδιά του και τα βαθύτερα συναισθήματά του…─.
Όλες αυτές οι αρετές μας κάνουν άξιους του καπέλου της αληθινής ελευθερίας, διότι, από Γνωστική άποψη, ελεύθερος είναι μόνο αυτός που δεν είναι δεμένος με τις ανθρώπινες επιπολαιότητες.
Ο ίδιος πίνακας στον οποίο στηρίζεται μια γονατιστή γυναίκα, με την σκιαγραφημένη φιγούρα, μας προσκαλεί να αγαπήσουμε την τέχνη και τις εξυψώσεις της. Με τον ίδιο τρόπο, ο φιλόσοφος με την τήβεννο του, το βιβλίο του και τη ζυγαριά του μας δείχνει ότι μόνο όσοι είμαστε δίκαιοι και ισορροπημένοι σαν ζυγαριά και ασχολούμαστε με τη φιλοσοφία είμαστε λάτρεις της αλήθειας.
Ο σάτυρος του θέματος μας αναφέρεται στη χυδαιότητα που πάντα ψάχνει τρόπους να διαστρεβλώσει τα πάντα και σε κάθε στιγμή φέρει τα πιο χαμηλά ένστικτα. Η λέξη σάτυρος συνδέεται με μια άλλη: σάτιρα, ένα στυλ γραφής με το οποίο ήταν συνδεδεμένος ο ζωγράφος της γκραβούρας μας.
Το βάζο που έχει κολλημένο ένα κρανίο κατσίκας και εκπέμπει καπνό, αποδεικνύει ακριβώς ότι όλα είναι καπνός, λίγα πράγματα είναι σημαντικά.
Σας παραδίδω τώρα μερικές φράσεις για συλλογισμό:
«Η κατανόηση ξέρει να μετριάζει τα συναισθήματα».
Καλντερόν
«Η κατανόηση αξίζει περισσότερο από τη δύναμη».
Ευριπίδης
«Δεν μπορεί να γίνει κατανοητός αυτός που είναι καλός στο να κατανοεί».
Γκραθιάν
«Δεν υπάρχει πιο λεπτό μικροσκόπιο από τη νοημοσύνη».
Felipe Picatoste
«Η πραγματική κατανόηση συνίσταται στο να εκτιμάς την αξία των άλλων».
Λα Μπρυγέρ
EX AEQUO ET BONO.
─‘Σύμφωνα με το ορθό και το δίκαιο’─.
KWEN KHAN KHU
